Kûy a Spî

13 Ocak 2013

Bingöldeki asiretlerin yerlesim yerleri,sanat ve folklor alinti bir yazi

 

 

çewlig U Diroka Wê Gor çavkanîyan "alinti"

çewlig U Diroka Wê Gor çavkanîyan

AŞİRETLER

Abdalanlar: Kırmançça ve Zazaca konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Genellikle oturdokları yerler: Kığı ilçesi:Akımlı, Eskikavak, Ayanoğlu ve Güzgülü köyleri.Abdalalanlıların bir kolu da Tunceli’dedir,

Alikan: Kırmançça konuşurlar,Şafi mezhebindendirler.Karlıova ilçesi; Hasanova ve Kıraçtepe köylerinde otururlar.Erzurum ve Muş illerinde aynı adı taşıyan kabileleri vardır.

Arnavutlar: Türkçe Kırmançça konuşurlar.Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi; Açıkgüney, Aş, Serinyer, Döşengi, Nacaklı ve Adaklı köylerinde otururlar.

Solhan: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Solhan ilçesi; Yenidal ve mezralarında, Karlıova ilçesi; Azizan(sudurağı) köylerinde otururlar.

Az: Zazaca konuşurlar. Şafii mezhebindendirler. Bingöl merkez ilçesi; Az(Üçkaya), Akpınar, Yukarı Akpınar, Küçüktekören, Haziran, Akdurmuş.Solhan ilçesi; Hazarşah köylerinde otururlar.

Bayikiler: Kırmançça konuşurlar. Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Bilekkaya, Hasbağlar, Karaçubuk, Kutluca, Zeynelli ve Aysaklı köylerinde otururlar.

Beritanlı: Hanefi mezhebindendirler.Bir kısmı halen göçebe olan bu aşiret yazın Şerafettin Dağları Bingöl ve Karlıova yaylalarında yaylaklar ve obalar halinde yaşarlar.
Cihad Harbi döneminde Atatürk’ün emri ile Beritanlıların da gönülden teklifleri ile 120 bin baş küçük hayvanı üç taksitte orduya vermiş ve ordunun et ihtiyacını karşılamışlar.Bu jeste karşılık Atatürk Beritan Aşireti reisi Hacı Ali’ye hem teşekkür ve hem de Bingöl yaylasının bir otlağını tahsis etmiştir.Bu telgraf Milli Mücadele arşivlerinde bulunmaktadır.Beritanlılar Kosan, karakulak ve Molla Ömer adında üç kabile halinde yaşamaktadırlar.Bu aşiret Diyarbakır, urfa ve Elazığ illerinde bulunmaktadırlar.

Bilice/ Biliceliler: Kırmançça konuşurlar. Alevi inancındadırlar. Kığı ilçesi; Bilece, Demirdöş(Tirkan), Güneyağıl, Yazgünü, Açıkgüney, Eskikavak, Duranlar.Karlıova ilçesi;Yiğitler köyülerinde otururlar.

Botiyan: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Genç ilçesi; Yeniyazı(Botyan) Bulgurluk, Büyükağaç köylerinde otururlar.

Butikan/Butikanlılar: Kırmançça konuşurlar. Alevi mezhebindendirler. Kığı ilçesi; Yeşilgöl, Elmalı, Dinarbey, Yağmurpınar, Döşengi. Karlıova ilçesi; tek aileler halinde yaşarlar.Bu aşirete mensup olanların bir kısmı Muş ili Varto ilçesi ile Erzurum ili Hınıs ilçesinde oturmaktadırlar.

Cibranlı: Kırmançça konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Karlıova ilçesi; Merkez ilçe, Göynük, Kargapazar, Kantarkaya, Toklular, Bağlıisa, Taşlıçay, Hasanova, Serpme kaya, Aş, Yağmurlu.Bingöl merkez ilçe;Karapınar, Büyükbaşköy ve Blıklıçay köylerinde otururlar.Mış ili Bulanık ilçesi; Karaağaç, Konak, Abak, Varto Merkez ilçe ve Darabi, Alagöz, Kalecik köylerinde toplu alarak yaşarlar.

Canbekliler: Kırmançça konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Kığı ilçesi; Arıca, Şenköy, Kabaoluk, Çataloluk, Aktaş köylerinde otururlar.

Cunan/Cunanlılar:Kırmançça konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi;Çevreli,Elmalı, Karlıova ilçesi; Kayapınar ve Ilıpınar köylerinde otururlar.Cunanlılar Şadili Aşireti’nin bir kabilesidir.

Çanmerik/Çölemerik: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe;Gökçeli, Solhan ilçesi;Şimşirpınar, Dilektepe köylerinde otururlar.Diyarbakır’ın Hazro ve Mardin’in Çaymaz’daki Dümbülan aşireti ile ilgileri vardır.

Çarekli/Çarekanlı: Zazaca konuşurlar.Alevi inancındandırlar.Kığı ilçesi;Merkez ilçe, Topraklık, Ayanoğlu, Gelinpertek, Akımlı, Güzgülü köylerinde otururlar.Bu aşiret Tunceli ili Pülümür ilçesinin Deşt bucağı ile Erzurum, Muş, Erzincan illerinde daha kalabalık bir şekilde bulunurlar.Çarekli aşireti reisi Şah Hüseyin Bey’in oğlu Mustafa Bey, oymağı ile birlikte Sekrat köyünde İsmet İnönü’nün huzuruna çıkarak görev istemiş ve ordumuz saflarında Çarlık ordusuna karşı büyük mücadele vermiştir.

Gazili/Gazililer: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Nacaklı, Sırmaçek(Kijikan) köyleri,Bingöl ili;Sancak bucak merkezinde otururlar.

Gökdere: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe;Bahçeli, Gökdere, İkizgöl, Karakoç, Dışbudak, Kıltepe, Yumaklı köylerinde otururlar.

Gresorlular/Gresorlu: Kırmançça konuşurlar.Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi; Dallıca, Ağaçöven(Hogas Komları) Ölmez, Baklalı, Kutluca, Açıkgüney, Darköprü, Nacaklı, Çiçektepe, Gökçeli, Kozlu, Güngörsün, Erler, Döşlüce, Erbaşlar, Akçadamar, Hasköy, Zeynelli, Yedisu, Kabaoluk, Aysaklı köylerinde otururlar.Elazığ ili Karakoçan ilçesi;Müsrüm köyünde de bu aşiret mensupları bulunmaktadır.

Yazıcılar: Türkçe konuşurlar.Hanefi mezhebindendirler. Kığı ilçesi;İlçe merkez, Yazgünü, dallıca, Bağlarpınarı, Şenköy, Güngörsün, Hasbağlar, Gökçeli, köylerinde otururlar.Bu aşiret mensupları Elazığ ili Karakoçan ilçesinde de bulunurlar.
FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT="Hıran/Hıranlılar: Kırmançça konuşurlar. Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Yel değirmeni, Kadıköy, Bilekkaya, Zeynelli köylerinde otururlar.Bu aşiretin büyük çoğunluğu Tunceli ili Mazgirt ilçesinde otururlar.

Hormek/Hormekli: Kırmançça ve zazaca konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi; Sütlüce, Dolutekne, Kabaçalı, Tilkitaşı, Çamlıca, Sarıdibek, Akdibek, Merkez ilçe; dallıtepe, Ortaçanak, oğldere, Karapınar, Gözler, Soğukpınar, Kaynak, Karlıova ilçesi ve köylerinde otururlar.Büyük bir aşiret olan Hormek aşireti Tunceli,Erzincan,Erzurum’unHınıs ilçesinde,Muş ilinin Varto ilçesinde toplu halde yaşarlar.

İzollu/İzollular:Kırmançça konuşurlar.Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Kabaoluk, Bilekkaya köylerinde otururlar.Bu aşiretin büyük çoğunluğu Tunceli ili Mazgirt ilçesinde bulunurlar.

Karabaş/Karabaşlılar:Kırmançça konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Kaynakdüzü, Mercan, Doğankaya(Aznafer) Kırkpınar, Aktaş(Ağdaş), Ayvadüzü(Alakilise), Erler, Karlıova ilçesi;Yukarı Yağmurlu, Mollaşakir, Geçitli, Viramşehir, Kantarkaya, Yiğitler köylerinde otururlar.Bu aşiret Hınıs, Tekman, Çat ve Varto ilçelerinde de bulunurlar.

Kemanlı: Zazaca konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi; Akımlı, Yazgünü, Güzgüllü köylerinde otururlar. Bu aşiret çoğunlukla Tunceli ili Pülümür ilçesinde bulunurlar.

Kimsoran/Kimsorlular:Zazaca konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi;Yayladere, Sarıtosun, Aysaklı, Hasköy, Batıayaz, Mercan köylerinde otururlar.

Kubatlı/Kubatlılar: Kıramançça konuşurlar. Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Aydınlar, Kalkanlı, Kutluca, Yukarı Serinyer, Yolgüden, Haktanır, Boğazköy, Eşme,Karlıova ilçesi;Suçatı, Ilıpınar köylerinde otururlar.Bu aşiret mensuplarının bazıları Erzurum ili Çat ilçesi ile Elazığ ili Karakoçan ilçesinde otururlar.

Lırtik/Lertek:Kırmançça konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi; Sarıtosun, Güneşlik(Haftarıç), Korlu, Günlük, Alınyazı(Murun), Gökçedal(Deştil), Alınyazı(Hozavit),Cönek(Yayladere) köylerinde otururlar.

Lolan/Lolanlılar: Zazaca konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi;Güzgülü, Topraklı, Çomak, Avsaklı, Güngörsün, Yazgünü, Sütlüce köylerinde otururlar.Bu aşiret çoğunlukla Tunceli ili Nazmiye, Pülümür, Erzincan ili Tercan ilçesi,Muş ili Varto ilçelerinde otururlar.

Maskanlılar: Zazaca konuşurlar.Alevi inancındadırlar.Kığı ilçesi; çalıkağıl, Akımlı, Güzgülü, Eskikavak, Çomak, Yazgünü köylerinde otururlar. Bu aşiretin bazı mensupları Tunceli ilinde ve Erzincan’ın Tercan ilçesinde otururlar.

Mohalliler/Mohalyan: Kırmançça konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Karlıova ilçesi; Merkez ilçesi ve Yorgunçayır, Yoncalık, Kargapazar, Hasanova, Sakaören,Kığı ilçesi;Çatma köylerinde otururlar.Bu aşiret mensuplarının bazıları Muş ili Varto ilçesinde de otururlar.

Nakşan: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe;Alibir, Sancaklı, Çiçekdere, Çukurca ve Kartal köylerinde otururlar.

Okçiyanlar:Kırmançça konuşurlar.Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Kutluca, Bağlarpınarı, Gökçeli, Darköprü, Zeynelli, Bilice, Çanakçı, Açıkgüney köylerinde otururlar.Okçiyanlar Şadili aşiretinin oymaklarından biridir.

Ömeran: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Solhan ilçesi; Sülünkaş,Murat köylerinde otururlar.

Poğ/Pah: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe; Saban, Aşağıköy, Ortaköy, Yelesen, Çiriş, Balpınar, Uzunvasat, Yaygınçınar köylerinde otururlar.Bu aşiret Raman ve Alan adında iki kabiledir.

Seter: Kırmançça konuşurlar.Hanefi mezhebindendirler.Kığı ilçesi; Gökçeli, Küşçimeni, Hasbağlar, Ölmez, Zeynelli, Dalbasan köylerinde otururlar.Bu aşiretin çoğu Tunceli ilinde otururlar.

Siyakariler: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe; Ilıcalar bucağı, Alatepe, Elmalı, Çobantaşı, Yenibaşlar, Ilıca, Uzundere, Göltepesi, Gözer, Ağaçeli köylerinde otururlar.

Sevkarlılar: Kırmançça konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Kığı ilçesi; Çatmaoluk, Adaklı, Yel değirmeni, Arıca köylerinde otururlar.

Süveydi:Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Solhan ilçesi;Yenibasak,Asmakaya Kaleköy, Oymapınar, Merkez ilçe;Sancaklı köylerinde otururlar.

Şadili/Şadılı/Şadyan/Şadan: Mensubu olmakla gurur duyduğum Şadili Aşireti mensupları Türkçe,Kırmançça ve Zazaca konuşurlar.Aşiretin bazı bölgelerindeki mensupları Suni olup Hanefi mezhebindendirler.Bazı bölgelerde Alevilerdir.Çok geniş bir alana yayılmış olan Şadili aşireti Bingöl de Kığı ilçesi;Kutluca, Bağlarpınarı, Gökçeli, darköprü, Zeynelli, Bilece, Çanakçı, Açıkgüney, Yayladere, Sarıtosun, Aysaklı, Hasköy,Batıayaz, Nercan köylerinde Elazığ Karakoçan ilçesi; Okçular, Akarbaşı, Çayırgülü, Çamardı, Akçiçek, Yeniköy, Kızılca köyleri, Sivas Refahiye ilçesi;Gümüşakar bucağı, Kabuller, Ardıçlık, Güventepe köyleri, Çatalalan Bucağı; Armutlu, Baştosun, Kızıliniş, Söğütlü köyleri, Erzincan Tercan ilçesi; Sarıkaya, Armutluk, Gökdere köyleri, Sivas kangal ilçesi; Eymir, Güneypınarı, Mısırören, Kumarlı, Yeniköy, Armağan, İtkıran, Hatunçayırı köyleri ile Kavak mezrası ile Temrin mezrası,Diyarbakır,Çüngüş ve Ergani ilçeleri.Ayrıca Tunceli,Erzurum,Maraş,Mardin,Urfa,Maraş,Adana,Ad- ıy aman ve İran’da toplu halde yaşamaktadırlar.

Şeyhikan: Kırmançça konuşurlar. Şafii mezhebindendirler.Karlıova ilçesi;Merkez ilçe,Çilligöl de otururlar.Bu aşiretin büyük çoğunluğu Ezurum da yaşarlar.

Sirnan/Bekiran: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe;Yolçatı
Dikme, Gökçekanat,Çevrimpınar, Kırkağıl, Sudüğünü,Yazgülü köylerinde otururlar.Bu aşiretin bazı kolları Muş ili ve Diyarbakır ilinin Silvan ilçesi;Bekiran aşireti adı altında otururlar.

Tavus: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Genç ilçesi; Yenisu,Sarmakaya, Binekli, Elmagünü, Bayırlı, Pınaraltı,Geyikdere,Solhan ilçesi;Merkez ilçe ve Gençtavus köylerinde otururlar.

Verard/Yamaç: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Merkez ilçe; Yamaç,Gürpınar,Kıçladır, Erentepe, Gümüşlü,Düzyayla köylerinde otururlar.Bu aşiretin bir kolu Diyarbakır’da oturur.

Yahlik:Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Genç ilçesi;İlçe merkezi,Doğanca,Sürekli,Çevirme,Tarlabaşı,Mer- kezil çe,Ardıştepe,Kıçladır,Ekinyolu,Çiçekyayla,- Ağaçyolu köylerinde otururlar.

Zikti: Zazaca konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Genç ilçesi;Çaytepe, Şehittepe, Gözütok, Balgöze, Dilektaşı, Yiğitbaşı, Çanakçı, Koçsırtı, Yağızca, Kepçeli, Ardıçdibi, Sarısaman, Sağgöze, Merkez ilçe; Ağaçeli, Çukurca, Dikköy, Kumgeçit, Gözeler köyünün Haraba mezrası, Karlıova ilçesi; Bağlıisa köylerinde otururlar.

Zimtek:Kırmançça konuşurlar.Şafii mezhebindendirler.Kığı ilçesi;Demirkanat, Hasbağlar, Gökçeli(Horor), Güngörsün, Düşlüce, Bağlarpınarı, Aysaklı, Sürmelikoç, Çayağzı, Zeynelli, Darköprü, Nacaklı(Avırtinik), Sırmaçek,Çanakçı, Cevizli,Aydınlar, Kutluca köylerinde otururlar.Bu aşiretin bazı mensupları Elazığ, Erzincan, Erzurum ve Tunceli illerinde otururlar.

BİNGÖL’DE YÖRESEL

EL SANATLARI

Halı: Genellikle ilkel tezgahlarda dokunmaktadır.İlkel metotlarla yapılan halıların tezgahı, önce karşılıklı dört adet kazık çakılır.Kazıklar sabit olup halının uzunluğuna ve enine göre ayarlanarak çakılır.Kazıkların arka tarafına birer ağaç yerleştirilir.Daha sonra halının başlama kısmına kasnak yerleştirilir.Dokuma işinde ilmekler atılır,ilmik uzunluğu kadar kesildikten sonra kerkitle sıkıştırılır, halı makasla kesilir.Tezgahta tek kişi çalışır.

Kilim: Tezgahın kuruluşu ilkel halı tezgahının aynısıdır.Kilim dokumada halıdan farklı olarak ilmekler atılmayıp, çözgü iplerinin arasından masura geçirilir ve kertikle sıkıştırılır.

Palas: Palas keçi kılından oluşan iple yapılır.Tezgahı kilim tezgahının aynısı olup fazla desen işlerine yer verilmez.Daha çok simetrik ve geometrik desenler kullanılır.

Heybe: Kolayca eşya ve yük taşımak için birbirine yapışık iki torbadan ibarettir.Genellikle heybe omuzda,at ve diğer yük hayvanlarında yük taşıma amaçlı kullanılmaktadır.

Keçe: Dikdörtgen biçiminde dikilip soğu günlerde çobanlara giydirilir.

Çorap ve Eldiven: Çorap yapımına üç şişle başlanır.Çorabın yapılışı tahminen dört santime ulaştığı zaman şiş sayısı beşe çıkarılır.Çoraplar beyaz düz ve desenli olarak örülür.

Tarih boyunca yayla vazifesi gören Bingöl'de tarihi eser diğer illere oranla azdır.

Kığı Camii: 1401-1402 senelerinde Akkoyunlu Pir Ali Bey tarafından yaptırılmıştır. Kığı ilçesindeki bu cami, bölgede günümüze kadar gelebilen Türk-İslam eserlerinin en eskidir. 1734, 1767 ve 1797'de tamir görmüştür.

Kığı Kalesi: Kığı'ya 6 km uzaklıkta sarp ve yüksek bir kaya üzerinde, inşa edilmiştir. Buraya çıkmak oldukça zordur. Kaleyi İslam orduları kumandanı hazret-i Halid bin Velid fethetmiştir. Bizans dönemi yapısı olduğu tahmin edilmektedir.Kalenin büyük bir bölümü yıkılmıştır.

Seritarius Kalesi:Murad Irmağı vadisinde olup, Bingöl merkezine 20 km uzaklıktadır. Urartular tarafından yapılmıştır. Günümüzde taş yığınları durumundadır.

Kral Kızı Kalesi (Dara-Hini): Genç ilçesinde olup, Pers Kralı Dara'nın kızı için yaptırılmıştır. Diyarbük Çayı ile Kansper Çayının birleştiği yerde bir tepe üzerindedir. Günümüzde yıkıntı halindedir.

Mesire Yerleri: Bingöl'ün mesire yerleri çok güzeldir. Gerekli turistik tesisler yapıldığı takdirde, Bingöl turizm bakımından eşsiz bir merkez olmaya namzeddir. Güneşin doğuşunun en güzel manzarası Himalayalardan sonra Bingöl'dür. Bu iki yerden başka üçüncü bir yer yoktur.

Kaletepe: Karlıova ilçesinde Bingöl Dağları üzerindedir.Kaletepe'de (3250 m) güneşin doğuşunu ve binlerce irili ufaklı gölcükleri seyretmek insana çok haz verir.

Kırevi: Bingöl'e 10 km uzaklıkta Elazığ karayolu üzerindedir. Ormanlık ve buz gibi kaynakları ile eşsiz bir mesire yeridir.

Kayakevi: Bingöl-Elazığ karayolu üzerindedir. Bingöl'e 20 km uzaklıktadır. Her türlü konfora haizdir. Kış sporları için gerekli olan bütün tesisler vardır.

Kaymakevi: Kayakevine 5 km uzaklıktadır. Kaymak ve balı meşhurdur. Güzel bir manzarası vardır.

Soğuk Çeşme: Bingöl-Karlıova yolu üzerinde olup,Bingöl'e 30 km uzaklıktadır. Ormanlık bir yerdir. Buz gibi su kaynakları, leziz etlerden yapılmış tavaları ile meşhurdur.

Kerek Deresi: Kığı ilçesinin yakınında çevresi ağaçlarla kaplı bir mesire yeridir.

Kaplıcaları: Birçok sıcak su kaynağı bulunan Bingöl'de Kös Kaplıcası dışında modern kaplıca tesisi yoktur.

Kös Kaplıcası: Fahran bucağına 18 km uzaklıktadır. Banyoları, ağrılı hastalıklarda, romatizmada, kol ve bacak damarlarındaki dolaşım bozukluklarında damar açıcı faydası vardır. İçmeler, karaciğer, safra kesesi, mide barsak hastalıklarına, özellikle de şeker hastalığına faydalıdır.

Dikpınar Ilıcası: Genç ilçesine 30 kilometredir. Cilt hastalığına iyi gelir.

Horhor (Sabırtaşı)Kaplıcası: Kığı ilçesindedir. Suyu kükürtlü ve çok sıcaktır. Cilt hastalığına iyi gelir.

Çerme Kaplıcası: Karlıova'nın Çerme köyündedir. Romatizmaya iyi gelir.
NÜFUSA GENEL BAKIŞ

VE
SOSYAL HAYAT1990 sayımına göre toplam nüfusu 249.881 olup, 86.664'ü ilçe merkezlerinde, 163.217'si köylerde yaşamaktadır. Yüzölçümü 8319 km2 olup, nüfus yoğunluğu 30'dur.

Örf ve Adetler:Bingöl eski çağlardan beri göçebe aşiretlerin yayla ve mer'ası olmuştur. Asırların kültür birikimi göçebelik sebebiyle çok az olarak intikal edebilmiştir. Buna rağmen zengin bir kültüre sahiptir.

Oyunlarda hayvan taklidi, tabiat ve sosyal mücadele ağır basar. Başlıcası "kartal oyunu"dur. Oyun türü "Halay"dır. Delile, çaçar, meyrome, esmer, çepik, iki ayak ve gelin oyunları meşhurdur. Bingöl'ün kendine mahsus kadın ve erkek kıyafetleri vardır. Kadınlarda yazma, şalvar ve fistan başlıca giyim eşyasıdır. Halk edebiyatı zengindir. Halı, kilim ve simle işlenen "çakma" denilen süslemeler, keçeden yapılan "kebe" ve ağaç işleme sanatı çok ileridir. Meşhur yemekleri keşkek, çökelek, bulgur pilavı ve ayrandır.

Efsaneleri zengindir. Evliya Çelebi, Seyahatnamesi'nde; "Bir avcı vurduğu kuşu gölde yıkarken kuş canlanıp suya dalmış ve kaybolmuş. Göl (ab-ı hayat)sırrının anlaşılması üzerine bin parçaya bölünmüş ve hangisinin ab-ı hayat olduğu gizlenmiş." der. Bir efsaneye göre de Köroğlu, Çat Suyunun getirdiği köpüğü içer ve şair, yiğit olur. Bingöl'ün örf ve adetlerinde, kültüründe eski Türk boylarının tesiri derindir.

Eğitim: Okur-yazar nistebi % 50'yi biraz aşmıştır. Son senelerde okul ve öğrenci sayısı artmıştır. Şehir merkez ve köylerinde 540 ilkokul, 31 ortaokul, 4 meslek ortaokulu, 5 mesleki ve teknik lise, 6 genel lise vardır. 1 meslek yüksek okulu, 5 kütüphane mevcuttur.

Sağlık hizmetleri bakımından sosyalizasyon bölgesi içindedir. Kayak sporu ileri durumdadır.
BİNGÖL FOLKLORÜ

Bingöl halkoyunları bakımından halay yöresinde yer almaktadır.Oyunlar genellikle erkekler tarafından davul,zurna eşliğinde oynanır.
Bölgedeki oyunların çoğu türkülüdür.Yörede oynanan başlıca oyunlar şunlardır.
El çırpma(çabukay) Govent(Bingöl halayı) Meyrom,Horani, Kartal, Çaça (Karayılan).Bingöl’de bunlardan başka Sekme ve Koçeri adlı oyunlarla çok ünlü Cezayir havası da oynanır.Gelin götürmede bir oyundur baba evinden alınıp güvey evine götürülürken,türkü söylenerek oynanan bir oyun biçimidir.

1-KARTAL
2-DERİLO-DERİLE-KOÇERİ
3-ÇEPİK
4-ESMER-HARANİ
5-HALAY-GOVEND-DİK HALA-VUŞKE
6-ÇAÇAN-KARA YILAN
7-İKİ AYAK-DILING-KEÇİKE
8-MERYEMO-MEYREMO
9-DİZ KIRMA-SEVKARİ
10-TERS OYUN-KILEÇEP

Kadın Giyim Kuşamı:Bilgöl’de kadınlar başlarına aktülbentten yazma bağlarlar.Bunların kenarları oyalar ve çiçekli motifler süslüdür.Birçok köyde fesde giyilir.Fesin etrafı da altında veya gümüşten paralarla süslüdür.Sıttta gömlek ve yelek vardır.Çiçekli kumaşlardan yapılan şalvar,kadın giysisinin en önemli parçalarındandır.Şalvarın üst kısmına bele ak bir şal bağlanır.Giysiler arasında,çizgili parlak kumaştan dikilen üçetekli giysilerde vardır.Elde örülen çoraplar renkli ve motiflidir.Ayakkabıları çarık yada yemenidir.
Erkek Giyim Kuşamı:Başa yün yada yapağından yapılmış papak giyilir.Yörede erkek giyiminde şalvarın önemli bir yeri vardır.Kara kumaştan,yörede dokunmuş olan şalvarın üstüne belde desenli kuşak bağlanır.Sırtaki gömlek ak çizgili kırmızı parlak kumaştandır.Erkek çorapları beyaz ve kadın çoraplarından daha sadedir.Ayakta ayakkabı olarak yemeni yada çarık vardır.

BİNGÖLDE SÖYLENEN MANİLER

Amca kızı damdadır Mangal maşasız olmaz
Bingöl paşasız
Beş parmağı kandadır Ankaradan tel geldi
Gittim kanı silmeye Kızlar kocasız olmaz
Baktım gönlü bendedir

Bingöl aşağı çarşı Bingölde çalışırım
Dükkanlar karşı karşı Ustama danışırım
Bingöl aşağı çarşı Dün gece rüyada gördüm
Dükkanlar karşı karşı O yarla konuşurum
İçiyorsan zıkkımı
Kibriti cebinde taşı Çitimi çit derim
Ucunu fit ederim
Bingöl dört dağ içinde Senin gibi oğlanı
Yanarım yağ içinde Kapıma it ederim
Kim bingölü sorarsa
Bir tanem var içinde
Şu derenin geveni
Buradan baş aşağı Geven sarmış bedeni
Belinde şal kuşağı Paşadan emir gelmiş
Hergün gel buradan savuş Seven alsın seveni
Çatlasın el uşağı
Şu dere bu bağlamış
Esmerim biçim biçim Dibi nergis bağlamış
Ölürüm esmer için Baba beni evlendir
Dünya bana düşmandır Bingölde kız kalmamış
Esmer sevdiğim için

Esmer bugün ağlamış Susadım su içmeye
Yüreğimi dağlamış Bana çeşme gösterin
Siyah kaşı üstüne Çeşme beni kandırmaz
Beyaz puşu bağlamış Alyanaktan isterim

Karanfilin filizi
Kim bilir içimizi
Hafifi bir rüzgar esti
Kandırdı hepimizi

Mani maniye geldim
Yoğurt yemeye geldim
Maksadım yoğurt değil
Yari görmeye geldim

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder